Irregular verbs
ኢመደበኛ ግሦች (irregular verbs)
በኀላፊ ጊዜ -ed የማይጨምሩ ወደ 100 የሚጠጉ የተለመዱ ግሦች፦ መሠረታዊ ቅርጽ፣ ኀላፊ ቀላልና past participle፤ ለመማር እንዲቀሉ በአወቃቀራቸው ተመድበዋል።
ሦስቱም አንድ ዓይነት (A–A–A)፣ እና A–B–A
መደበኛ ግሦች -ed ይጨምራሉ፦ work – worked – worked። ኢመደበኛ ግሦች በራሳቸው መንገድ ይለወጣሉ፣ ግን በቡድኖች ይከፈላሉ። የአማርኛ ግሦችም አወቃቀር ይከተላሉ (ሰበረ፣ ይሰብራል፣ ሰብሮ)፤ የእንግሊዝኛ ግሦችንም በአወቃቀር መማር በዚሁ መንገድ ይሠራል። ቀላሉ ቡድን በፍጹም አይለወጥም፦ cut – cut – cut። ትንሽ ቡድን ደግሞ በ participle ወደ መሠረታዊ ቅርጹ ይመለሳል፦ come – came – come።
| Base | Past simple | Past participle | Amharic |
|---|---|---|---|
| bet | bet | bet | መወራረድ |
| burst | burst | burst | መፈንዳት |
| cost | cost | cost | ዋጋ ማውጣት |
| cut | cut | cut | መቁረጥ |
| fit | fit | fit | መመጠን |
| hit | hit | hit | መምታት |
| hurt | hurt | hurt | መጉዳት፤ ማመም |
| let | let | let | መፍቀድ |
| put | put | put | ማስቀመጥ |
| quit | quit | quit | ማቆም፤ መተው |
| read | read (said “red”) | read (said “red”) | ማንበብ |
| set | set | set | ማዘጋጀት፤ ማስቀመጥ |
| shut | shut | shut | መዝጋት |
| split | split | split | መከፋፈል |
| spread | spread | spread | ማሰራጨት |
| upset | upset | upset | ማበሳጨት |
| become | became | become | መሆን |
| come | came | come | መምጣት |
| run | ran | run | መሮጥ |
- በ A–A–A ግሦች ጊዜውን የሚያሳየው የጊዜ ቃሉ ወይም ባለቤቱ ነው፦ I put it there yesterday፤ she puts it there every day።
- read አንድ ዓይነት ይመስላል፣ ድምፁ ግን ይለያል፦ አሁን read (“ሪድ”)፣ በኀላፊ read (“ሬድ”)።
- The repair cost $300.
- I hurt my back at work last week.
- She quit her job and started her own business.
- He has become a US citizen.
- We ran to catch the bus.
ኀላፊ = participle (A–B–B)
ይህ ትልቁ ቡድን ነው፦ ኀላፊ ቀላሉና past participle አንድ ናቸው፤ ስለዚህ የሚማሩት ሁለት ቅርጾችን ብቻ ነው። ብዙዎቹ በ -ought / -aught፣ -t ወይም -d ያልቃሉ።
| Base | Past simple | Past participle | Amharic |
|---|---|---|---|
| bring | brought | brought | ማምጣት |
| buy | bought | bought | መግዛት |
| fight | fought | fought | መጣላት |
| think | thought | thought | ማሰብ |
| seek | sought | sought | መፈለግ |
| catch | caught | caught | መያዝ |
| teach | taught | taught | ማስተማር |
| build | built | built | መገንባት |
| send | sent | sent | መላክ |
| spend | spent | spent | ማውጣት (ገንዘብ)፤ ማሳለፍ (ጊዜ) |
| lend | lent | lent | ማበደር |
| bend | bent | bent | ማጠፍ |
| feel | felt | felt | መሰማት |
| keep | kept | kept | ማቆየት፤ መጠበቅ |
| sleep | slept | slept | መተኛት |
| sweep | swept | swept | መጥረግ |
| leave | left | left | መሄድ፤ መተው |
| lose | lost | lost | ማጣት፤ መሸነፍ |
| mean | meant | meant | ማለት (ትርጉም) |
| meet | met | met | መገናኘት |
| deal | dealt | dealt | ማስተናገድ (deal with) |
| feed | fed | fed | መመገብ |
| lead | led | led | መምራት |
| light | lit | lit | ማብራት፤ መለኮስ |
| hear | heard | heard | መስማት |
| sell | sold | sold | መሸጥ |
| tell | told | told | መንገር |
| say | said | said | ማለት |
| pay | paid | paid | መክፈል |
| lay | laid | laid | ማኖር፤ ማንጠፍ |
| find | found | found | ማግኘት |
| hold | held | held | መያዝ |
| stand | stood | stood | መቆም |
| understand | understood | understood | መረዳት |
| have | had | had | መኖር (ያለው) |
| make | made | made | መሥራት |
| sit | sat | sat | መቀመጥ |
| win | won | won | ማሸነፍ |
| hang | hung | hung | መስቀል |
| stick | stuck | stuck | መለጠፍ፤ መጣበቅ |
| dig | dug | dug | መቆፈር |
| shoot | shot | shot | መተኮስ |
- -ought እና -aught ድምፃቸው አንድ ነው (“ኦት”)፦ bought, thought, caught, taught።
- said እና paid፦ say – said (ድምፁ “ሴድ”)፣ pay – paid።
- በአሜሪካ እንግሊዝኛ learn, burn, dream እና spell መደበኛ ናቸው፦ learned, burned, dreamed, spelled።
- I bought a used car last month.
- My father taught me to read Ge'ez.
- We've spent too much money this week.
- She left her phone on the bus.
- Have you met our new neighbour?
ሦስቱም የተለያዩ (A–B–C)
በዚህ ቡድን ሦስቱም ቅርጾች የተለያዩ ናቸው። ብዙ past participles በ -n ወይም -en ያልቃሉ (taken, written, eaten)፤ ብዙዎቹም የ i – a – u የድምፅ አወቃቀርን ይከተላሉ (begin – began – begun, drink – drank – drunk)። ሦስተኛው ቅርጽ ለ present perfect (I have eaten) እና ለ passive (It was stolen) ያስፈልጋል።
| Base | Past simple | Past participle | Amharic |
|---|---|---|---|
| be | was / were | been | መሆን |
| beat | beat | beaten | መምታት፤ ማሸነፍ |
| begin | began | begun | መጀመር |
| bite | bit | bitten | መንከስ |
| blow | blew | blown | መንፋት |
| break | broke | broken | መስበር |
| choose | chose | chosen | መምረጥ |
| do | did | done | ማድረግ |
| draw | drew | drawn | መሳል |
| drink | drank | drunk | መጠጣት |
| drive | drove | driven | መንዳት |
| eat | ate | eaten | መብላት |
| fall | fell | fallen | መውደቅ |
| fly | flew | flown | መብረር |
| forget | forgot | forgotten | መርሳት |
| forgive | forgave | forgiven | ይቅር ማለት |
| freeze | froze | frozen | መቀዝቀዝ |
| get | got | gotten (US) / got (UK) | ማግኘት |
| give | gave | given | መስጠት |
| go | went | gone | መሄድ |
| grow | grew | grown | ማደግ፤ ማብቀል |
| hide | hid | hidden | መደበቅ |
| know | knew | known | ማወቅ |
| ride | rode | ridden | መጋለብ፤ መሳፈር |
| ring | rang | rung | መደወል |
| rise | rose | risen | መነሣት፤ መጨመር |
| see | saw | seen | ማየት |
| shake | shook | shaken | መንቀጥቀጥ፤ መጨባበጥ |
| show | showed | shown | ማሳየት |
| sing | sang | sung | መዘመር |
| speak | spoke | spoken | መናገር |
| steal | stole | stolen | መስረቅ |
| swim | swam | swum | መዋኘት |
| take | took | taken | መውሰድ |
| tear | tore | torn | መቅደድ |
| throw | threw | thrown | መወርወር |
| wake | woke | woken | መንቃት |
| wear | wore | worn | መልበስ |
| write | wrote | written | መጻፍ |
- ኀላፊ ቀላል ብቻውን ይቆማል፦ I went። participle ረዳት ይፈልጋል፦ I have gone, it was taken።
- been ወይስ gone? I've been to Seattle (ሄጄ ተመልሻለሁ)። He's gone to Seattle (አሁን እዚያ ነው)።
- አሜሪካውያን ለ participle gotten ይላሉ፦ She has gotten better።
- I've never driven in snow.
- Somebody stole my bike, but the police found it.
- My daughter has grown so much this year.
- Have you eaten yet?
- He wrote a letter to the school.
እንዴት መማር ይቻላል
100 ግሦችን በአንድ ቀን ለመማር አይሞክሩ። በሳምንት አሥር፣ በቡድን፣ ጮክ ብለው ይማሩ፦ ሦስቱን ቅርጾች እንደ ዜማ ይበሉ (drink – drank – drunk)። እያንዳንዱን ስለ ሕይወትዎ በሚናገር እውነተኛ ዓረፍተ ነገር ውስጥ ያስገቡ። በብዛት በሚጠቀሙባቸው ግሦች ይጀምሩ፦ be, have, do, go, get, make, say, see, take, come, know, think። በካርዶች ራስዎን ይፈትኑ፦ መሠረታዊው ቅርጽ በአንድ በኩል፣ ሌሎቹ ሁለቱ ከኋላ።
- በድምፅ ቡድኖች ይማሩ፦ sing – sang – sung, ring – rang – rung, swim – swam – swum።
- በዓረፍተ ነገር ይበሏቸው፦ Yesterday I went። I have gone። It was taken።
- ከ did, didn't, will እና ሞዳሎች በኋላ መሠረታዊውን ቅርጽ ይጠቀሙ፦ Did you go? (Did you went? አይደለም)
- የሚያውቋቸውን ሳይሆን የሚሳሳቱባቸውን ደጋግመው ይከልሱ።
- Yesterday I took the bus. I have taken it every day this week.
- I forgot my keys. I have forgotten them again!
- She spoke to the manager. She has spoken to him twice.
የተለመዱ ስህተቶች
| ስህተት | ትክክል | ለምን |
|---|---|---|
| I bought a new phone. | buy is irregular: buy – bought – bought. | |
| I have been to Seattle. | After have, use the past participle (been or gone), not the past simple. | |
| She has written the letter. | write – wrote – written. | |
| Did you see the message? | After did, use the base form. | |
| He taught me to drive. | teach – taught – taught. | |
| The window was broken. | The passive uses the participle broken. |
ልምምድ
እያንዳንዱ መልስ ወዲያው ከምክንያቱ ጋር ይታረማል። እዚህ ምንም አይቀመጥም።
Past simple of buy: ___
Past participle of write: ___
I ___ my keys at work yesterday.
Past simple of teach: ___
Have you ever ___ to Chicago?
Past simple of cut: ___
She has ___ the email already.
Past participle of speak: ___
Which verb has three forms that are the same (A–A–A)?
Past simple of think: ___
The kids have ___ all the cake!
Past participle of get in American English: ___